lipiec 2019

26  LIPCA                  /                CZERWIEC              /          BLOG 2009-2016           /               KONTAKT  

ROK = WYROK

Mówimy "jeden rok", ale "dwa lata". Dlaczego?

Na początku było "lato". Jego rdzeniem jest indoeuropejski "uel" = ciepły a bliżej, prasłowiańska forma "liti" = lać. Grzeje i leje.

Kiedyś "lato" to był ten okres, w którym można było pracować w polu i obejmował około 9 miesięcy.

W X w. rozciągnął się na cały rok. Jeszcze w XVI w. pisano, że coś się wydarzyło "lata Pańskiego", zamiast "roku Pańskiego".

W tym czasie "rok" rozumiano zupełnie inaczej niż dziś. Słowo to pierwotnie znaczyło "to, co powiedziane, ustalone". Ma ono wspólne źródło z "rzec".

(Np. SCS, Ewangelie: Riecze Gospod pridczą siją - rzecze Pan przypowieść tę).

W staropolszczyźnie używano go najpierw na oznaczenie słownego wezwania do sądu.

Później "rok" to był ten okres czasu, w którym ustalony wy-rok obowiązywał, a że trwał on zwykle 12 miesięcy, więc wyparł wzięte z przyrody określenie, zostawiając "latom" mniej dokładne okresy czasu.

Gdy bliskie znaczeniem wyrazy aż tak bardzo się różnią, językoznawcy nazywają to supletywizmem (łac. suppleo - uzupełniam).

supletywizm                                                             

INNE PRZYKŁADY:

człowiek-ludzie, dobry-lepszy, duży-większy, być-jest-są, iść-idę, ja-mnie, ona-ją, on-jego.

Dotyczy to słów szczególnie ważnych, można więc przypuszczać, że obawiając się pomyłki, aby tego uniknąć, adoptowano odmienne wyrazy z innej rodziny.

QUIZ - znajdź podstawowe formy supletywne:

tchu-, zmarł-, łżesz-, dmę-, klnę-.

Tabela form supletywnych dla kilkudziesięciu wyrazów w siedmiu językach.

P.S.

Bywalcy więzień mają powiedzenie "rok nie wyrok".

Nie wiedzą, że rok znaczył wyrok..

REWOLUCJA JEDYNA PRAWDZIWA

W tym wieku (XX) rozegrała się jedna jedyna prawdziwa, rzeczywista rewolucja: mieszczańska, przemysłowa, rewolucja wolnego rynku, która uczyniła robotnika konsumentem i podniosła masy na poziom życia klasy średniej.

Wszelkie inne rewolucyjne eksperymenty  - socjalizm, komunizm, faszyzm, marksizm - były wsteczne, fałszywe i reakcyjne. Mieszczaństwo dało masom najwięcej;

poziom życia godny człowieka.

Sandor Marai, Dziennik tom IV s. 401   

...trzeba się buntować i protestować, gdy ktoś jeden czy jakaś grupa ludzi usiłuje zamknąć w System żywy, naturalny porządek życia. To chciałem powiedzieć, kiedy pisałem, wszystko jedno co i o czym. To był mój temat, moje przesłanie.      

S.M. s. 425   

A.Wajrak                

Ptaków nie obchodzą ludzie, najwyżej dyskretnie dają nam do zrozumienia swoim odsuwaniem się jak bardzo jesteśmy agresywni. Ponieważ są tu znacznie dłużej niż my, czyli dla nas od zawsze, jest pokusa, żeby przypisywać im to, co akurat nam pasuje.

W swoim pierwszym eseju o ptakach wymieniałem wszystkie cechy, które łączą je z nami: budują skomplikowane domy, w których wychowują potomstwo, latają na wakacje do ciepłych krajów, mają skłonność do zabawy; to była gorliwość neofity, dziś blisko mi do poglądu, że jedyne w pełni zrozumiałe pragnienie ptaków brzmi: zostawcie nas w spokoju.

Poza oswojonymi wszystkie unikają ludzi. Doceniam to. Psy się do nas garną, to też jest fajne, ale ptaki, które przecież są wszechobecne, niczego od ludzi nie oczekują, są nieprzekupne, więc da się im pomagać zupełnie bezinteresownie.

Jonathan Franzen    

PARTIE CENTRALNE

Po deszczach na dębie pojawiły się młode gałęzie, ale tylko w partiach centralnych.

Widocznie uznał, że na szczytach osiągnął już pułap.

Przyczyną są jego długie i szerokie nawet na pół milimetra naczynia wodonośne.

Wystarczy porównać je z cewkami świerków, których średnica wynosi około pięć setnych milimetra. Woda pokonuje w nich zaledwie jeden metr na godzinę. W tym samym czasie dąb zdąży przepłukać całą długość drzewa.

Coś za coś. Dlatego świerki mogą pompować H2O znacznie wyżej a w zimie łatwiej zamienić na cukier, który nie zamarza i lód nie rozsadza komórek więc wytrzymują większe mrozy.

WIĘCEJ : Nasz dąb       

ROZDAMY DZIECIOM CIASTKA

Rozdamy dzieciom ciastka, wróblom okruszyny,
Emerytom gazety, a żebrakom grosze.
Miastu damy kwiaciarek bzem kapiące kosze
I zrobimy wszystkim imieniny.

Dostaną od nas uśmiech wszyscy - chcą czy nie chcą!
Sprzedawane szczenięta wrócimy do matek,
Wszystkie kosy od szewców wypuścimy z klatek.
Tylko - Boże kochany - co my damy szewcom?...

Bronisława Ostrowska, Wiosna        

a pod stołkiem kot                                            

JEDNO Z NAJSTARSZYCH MIAST

Osada Catalhoyuk w Anatolii (Turcja) istniała przez ponad 1000 lat (9-8 tys. p.n.e.). Domy z wysuszonej gliny stały jeden obok drugiego a także jeden na drugim. Do środka wchodzili przez otwór w dachu i po drabince. W jednej izbie żyło kilka osób razem ze zwierzętami (owce, kozy). Zmarłych chowano pod podłogą. Ulic nie było.

Tworzyli charakterystyczne figurki kobiet o obfitych kształtach symbolizujące boginie.

Duże zagęszczenie - w szczytowym okresie rozwoju do 8 tysięcy mieszkańców -  było przyczyną chorób zakaźnych i przemocy. Na wielu czaszkach znać ślady uderzenia tępym narzędziem. W późniejszym okresie istnienia Catalhoyuk jego mieszkańcy więcej chodzili.

Miasto upadło gdy wyeksploatowali środowisko naturalne.

Część rolników z Anatolii przywędrowała do Europy przynosząc ze sobą umiejętność uprawy roli.

Zob. niżej: WYJśCIE Z RAJU.

Niedawno pisałem o nieprawdopodobnych osiągnięciach człowieka:

Naukowcy zbadali i opisali 2 miliony żywych stworzeń, połowa z nich jest zagrożona wyginięciem. Najbardziej żal mi małych lotników, owadów, z których co dziesiąty padnie w najbliższych dekadach. a przecież od rana do nocy (a niektóre nawet i dłużej - zob. niżej - ćmy), wytrwale pracują dla nas.

To jest już szóste wielkie wymieranie. Poprzednią katastrofę spowodował upadek planetoidy, która zmiotła z Ziemi dinozaury i trzy czwarte innych gatunków zwierząt. Teraz to my jesteśmy przyczyną. Nasza zachłanność i głupota. albo raczej odwrotnie, głupota i zachłanność, bo z tej pierwszej wywodzi się ta druga.

Głupotą jest wielbienie wzrostu PKB.

Że musimy gonić innych? Tak, ale to wyścig stada baranów cwałujących na skraj przepaści.

Albo, że sukcesem jest większy dom, większy sklep, większy samochód, więcej wszystkiego?

To tylko obciach ludzi, którzy nie znają świata i nie widzą, co się na nim dzieje.

Zdjęcie Ziemi wykonała załoga Apollo 17.

To najczęściej reprodukowany obraz na świecie.

PS.

Nie jestem religijny, ale wiem, co jest napisane w Biblii, i sądzę, że jej autorzy, kiedy pisali o "rajskim ogrodzie", co prawda myśleli o dolinie Tygrysu i Eufratu, bo tylko o niej wiedzieli, ale moim zdaniem cała Ziemia jest rajskim ogrodem. Dostaliśmy raj, żeby w nim zamieszkać. Myślę o tym codziennie. 

- Alani Bean, był na Księżycu

WIĘCEJ: Franciszek, Laudato si

Walt Whitman ŚPIEW O SOBIE

świat obchodził się ze mną łagodnie: nie biorę pod uwagę lamentów.

Nie mam z nimi nic wspólnego...

Daleko w dole widzę ogromną Nicość pierwotną i wiem, że tam byłem; Oczekiwałem niewidzialny i spałem w letargicznej mgle;

Zyskiwałem na czasie i nie szkodziły mi dymiące węgle...

Epoki przekazywały mnie z pogodą niestrudzonych wioślarzy...

Pokolenia prowadziły mnie do chwili, gdy matka wydała mnie na świat;.. Wszystkie siły łączyły się by utworzyć mnie i uradować.

I stoję na tym lądzie ze swoją hardą duszą.

 tłumaczył Artur Międzyrzecki       

MADE IN SWEDEN

Wszyscy Szwedzi zwracają się do siebie przez "ty" ("du"). Pamiętam dokładnie moment gdy powiedziałem tak do starszej o 10 lat nauczycielki języka szwedzkiego. Jechaliśmy samochodem i musiałem ją zapytać, czy będzie już wysiadać? Teraz z kolei uczę się mówić do każdego "pani", "pan". Jeśli są młodzi jak mój sąsiad, czy dziewczęta zza lady, bawi mnie to jakbym mówił do nich "wasza wysokość". Skandynawowie "panem" - "Herre" nazywają tylko Boga.

Wcześniej zwracali się do siebie przez Ni (wy), które powstało z połączenia końcówki czasownika i średniowiecznej formy 'I" np. saden I (mówię tobie). "Du" było sposobem wyrażania poufałości. Przez cały XIX wiek debatowano nad tym "Ni" ponieważ tak zwracali się przełożeni do podwładnych, lub urzędnicy do obywateli a Szwecja stawała się najbardziej równouprawnionym krajem świata. W rezultacie ludzie starali się mówić bezosobowo: "czy podać kawę?", "czy potrzeba więcej cukru?".

Członkowie dominującej przez lata Socjaldemokracji mówili do siebie "ty". Dawne "wy" uznali za pozostałość społeczeństwa klasowego. Ludzie zaczęli się też spotykać w różnych sytuacjach, w kolejkach, w poczekalniach, na arenach sportowych gdzie status nie miał żadnego znaczenia i "ty" było rozwiązaniem. Teraz nawet hymn narodowy zaczynają "Du gamla, du fria..." dosłownie: "Ty stara, ty wolna...". Dla nas to brak szacunku wobec ojczyzny, więc tłumaczymy: "O, dawna, o, wolna..." .."

WIĘCEJ: Elisabeth Asbrink, Made in Sweden. 60 słów,

które stworzyły naród 2019

SFOTOGRAFOWANO CZARNĄ DZIURĘ

Dokładniej, krążące wokół niej fotony, które wirują po orbitach wyznaczonych przez zakrzywioną przez nią czasoprzestrzeń.

Na podstawie danych, z których powstało to zdjęcie obliczono, że czarna dziura ma masę 6,5 miliarda razy większą niż Słońce. Potwierdzają to także wcześniejsze pomiary.

Galaktykę M87, w której ona istnieje, dzieli od Ziemi 55 milionów lat świetlnych a więc tak długo zmierzał do nas ten obraz. Sam środek tego obwarzanka, to tajemnicza osobliwość, której nie potrafią rozjaśnić żadne znane prawa fizyki.

Naukowcy pracują także nad fotografią czarnej dziury, wokół której krążą gwiazdy naszej Galaktyki. To o wiele trudniejsze zadanie, bo jest ona tylko 4 miliony razy większa od Słońca.

Dziwnie brzmią słowa ludzkiego języka w zderzeniu z kosmicznymi liczbami. Bo czyż można powiedzieć, że gdzieś zmieściłoby się "tylko" 4 miliony gwiazd?

        27 MAJA          /            KWIECIEŃ       /     BLOG 2009-2016         /          KONTAKT