kwiecień 2020

KRAKÓW STOLICĄ POLNYCH KWIATÓW

wyka                          czarnuszka                       dziurawiec                 rumianek                              szałwia

koniczyna                     rzepik                                ogórecznik                          facelia            gryka jak śnieg biała

W parkach i wzdłuż szos trwa wysiew 600 kg nasion tych 20 kwiatów.

Facelia i gryka specjalnie dla pszczół.

Z BALKONU: JESZCZE NIGDY NIE WIDZIAŁEM SKAŁEK TAK WYRAŹNIE

3 km na rowerze

Ze szczytu tej skarpy zrobiłem zdjęcie będące u samej góry tłem tytułu ZADOMOWIENIE.

Na prawym brzegu widać na nim mój dom z oknem pośrodku. Tam jest też balkon, z którego sfotografowałem te Skałki.

JAK PRZETŁUMACZYĆ ŚPIEW ZIĘBY?

W mieście, na wiosnę, oprócz stałych bywalców, gołębia, kruka, wrony czy sroki, można jeszcze zobaczyć któregoś z tych pięciu ptaków:

KOS, DROZD, ZIĘBA, PIERWIOSNEK, KAPTURKA.

Sam widziałem tylko kosa na trawniku obok naszego kościoła i nad Wilgą a drozda kilka razy słyszałem w Skałkach. Pierwiosnka - ptak a nie kwiatek - i kapturki rodzaju żeńskiego, nie znałem nawet z nazwy.

Rozejrzę się za ziębą.

Ponieważ opisano lokalne dialekty śpiewu zięby, więc ta różnica, to może stąd, że piosenki pochodziły z dwóch regionów. Przełożono też jej śpiew na zrozumiały język i brzmi on ponoć tak: czekaj, czekaj, coś zrobiła, a widzisz.

Pozostałe cztery ptaki tak śpiewają:

WIĘCEJ: w Szwecji wychowałem cztery małe kosięta      

Z BALKONU - 4 km na rowerze

W SŁOŃCU

Jacek Dehnel (pisarz i malarz), Weeping in Full Sun (Płaczący w pełnym słońcu).

WIĘCEJ: Gałązki jabłoni w wazonie   

Rozdzielenie wód

"Mój święty Antoni, na którego palec wsunąłem swojego czasu sygnet, jest biedniutki i prymitywny. Stoi w małym, zniszczonym kościółku pomiędzy szarymi kamienicami, wśród nieuporządkowanych po zniszczeniach wojennych ulic śródmieścia Neapolu, w kościele biedaków. Prawie nikt tu nie przychodzi, w niedzielę na mszy widać pięć, sześć osób.

Przez trzy lata w tym kościółku czasami coś znajdowałem i otrzymywałem".

Sandor Marai, Dziennik tom II rok 1952 s.192   

WIDAĆ CO BYŁO NIEWIDOCZNE

Nauczyłem się imion wszystkich DRZEW, które widzę za oknem aż do samego lasu na SKAŁKACH, ale codziennie rano i wieczorem podziwiam tylko mój dąb. Dotychczas zawsze był "naszym dębem", myślę jednak, że tym razem może być tylko mój. Za każdym razem widzę go jakby pierwszy raz w życiu.

Jego gałęzie bez składu i ładu wypełniają każdą najmniejszą wolną przestrzeń. Wiją się, tańczą i rozpychają jak żywe istoty. Mógłby go namalować Jackson Pollock i Jan Matejko też, zamiast Bitwy pod Grunwaldem.

Teraz codziennie będzie zmieniał kolory. Zaczął od oliwkowego a zakończy ciemną zielenią. Zasłoni ulice, samochody i ludzi. Siedząc bez przerwy w domu, dopiero tego roku, pierwszy raz po jedenastu latach zauważyłem, że przesłaniał mi też inne drzewa.

Na przykład dwa wyrastające ponad czteropiętrowe bloki, świerki.

Jeden daleko po lewej stronie a drugi po prawej bliżej, przyprószony bielą kwiatów i brzozy.

Na pewno też zauważę kiedy jerzyki wrócą z Afryki, bo codziennie widzę, że ich jeszcze nie ma. W poprzednie lata nagle któregoś dnia w maju zjawiały się i czarnymi nożyczkami cięły niebo na kawałki.

Muszą już być pewnie gdzieś w Europie. Kiedyś, gdy kamery będą lekkie jak piórko, może obejrzę jego podróż. Selma Lagerlof w "Cudownej podróży" zamieniła krnąbrnego chłopca w krasnoludka i siedząc na grzbiecie lecącego do Laponii gąsiora, mógł poznawać Szwecję.

Gotycki kościół Bożego Ciała na Kazimierzu przygotowuje się na ich przylot odsłaniając otwory, by mogły się w nich zagnieździć. Wabić ma je stary telefon komórkowy, w którym rano i wieczorem odzywa się budzik. Sygnałem jest nagrany gwizd jerzyka jak diamentem po szkle, na granicy ultradźwięków.

Teraz widać to, co było niewidoczne.

WIDZIAŁEM "DANUTĘ W."

Książki nie czytałem, bo wydawało mi się, że znam już wszystkie fakty.

I rzeczywiście znałem, ale to nie to samo, co usłyszeć o nich w jeden wieczór z komentarzem pani Danuty.

Gdy w roku 80. Wałęsa odprawił wspaniały show w Malmo, pamiętam tylko, jak zażartował, że musi się o coś żony zapytać, czy mu pozwoli?

Potem ludzie zaczęli wychodzić i przy drzwiach zrobił się straszny tłok. Stałem tam i widzę jak tłum napiera na filigranową żonę Wałęsy. Rozłożyłem ręce, by ją chronić i mówię:

- Pani Danuto, proszę się nie bać.

Jej życie jest niesamowite.

Takie opowieści słyszy się tylko w bajkach.

Dziewczyna z biednej wsi wpada w oko cyklonu i walczy aż do utraty przytomności.

Gdy ją w szpitalu odratowano mówi, że wtedy się "obudziła dla siebie". Wcześniej nigdy nie myślała o sobie, żyła tylko dla męża, swojej jedynej wielkiej miłości. Rodziła mu dzieci, najpierw czterech chłopców pod rząd, a potem cztery dziewczynki. Czasem czuła się jak przedmiot, który przerzucają z miejsca na miejsce.

Jednym z najczęstszych zwrotów, obok ciągle powtarzanego: "mój mąż" - nigdy inaczej - był: "on mi nigdy nic nie mówił". (Dobrze to, czy źle?).

Z wielu najważniejszych zdarzeń nic nie pamięta, nie docierały do niej, wykraczały poza jej wyobraźnię (i naszą też). Na przykład nierzeczywisty obraz gdy "jej mąż" stojąc nad bramą Stoczni przemawia do tłumów.

Jedno wydarzenie, za które podziękowała "swojemu mężowi", że ją tam wysłał, opisała szczegółowo. To odbiór Nagrody Nobla. Bardzo ładnie odczytała mowę ani razu nie odrywając wzroku od kartki.

W tej świątyni zastygłych rytuałów i pompy, był to świeży wiatr z innego świata.

I jeszcze sto innych zdarzeń.

Ja też tam byłem, miód i wino piłem...

W serdecznościami wielkimi

Krystyna Piotrowska  

KOSMICZNE LATARNIE

W 1971 roku zauważono gwiazdę, która z odległości 5 miliardów lat świetlnych pulsowała w naszym kierunku jak morska latarnia, dlatego nazwano ją blazarem.

Dziś wiemy, że nie jest to światło gwiazdy tylko strumienie plazmy. Wyrzuca je 800 milionów razy bardziej masywna niż Słońce, czarna dziura. Jest to ta część materii, która zasysana przez grawitację z krążących wokół galaktyk, nie mieści się w niej i z ogromną energią zostaje odbita w kosmos.

Teleskop Fermiego zarejestrował już kilka tysięcy blazarów, widocznych niekiedy aż z jednego krańca Wszechświata na drugi.

                                    rysunek                                                               fotografia

Blazar 3C 279 można obserwować na zdjęciach, które wykonał Teleskop Horyzontu Zdarzeń.

(wideo: https://www.youtube.com/watch?v=7_RQ6ciaD9g&feature=emb_logo),

Składa się na niego osiem radioteleskopów, które w różnych miejscach kuli ziemskiej, zsynchronizowane, rejestrują te same zdarzenia. To tak, jakby czasza teleskopu miała rozmiar Ziemi. Dane, których jest zbyt dużo na obserwację online, zapisane na setkach twardych dysków, przetwarzane są w obserwatoriach MIT - USA i Maxa Plancka w Niemczech.

ODPORNOŚĆ ZAMIAST OCHRONY

Podczas gdy wszystkie kraje starają się chronić swoich obywateli przed zarażeniem nowym wirusem,

Szwedzi przyjęli odmienną strategię wyjścia z epidemii.

Ponieważ nie wiadomo, kto roznosi tę chorobę i nie da się odizolować chorych od zdrowych, więc lepiej, by wszyscy się na nią uodpornili.

Dzieci chodzą do szkoły, na ulicach pełno ludzi (wyżej, Sztokholm 25 marca), na stokach narciarskich trwa sezon. Jedynie nie wolno organizować spotkań dla więcej niż 50 osób.

Nawet jeśli większość się zarazi, organizm sam ma pokonać chorobę i zyskać odporność, której teraz nam brak. Tym, którzy walkę z wirusem będą przechodzić bardzo ciężko, trzeba pomóc specjalistyczną opieką w szpitalach. W ogromnej hali targów w Sztokholmie, armia przygotowała szpital polowy na kilkaset łóżek intensywnej terapii. Na razie nie był potrzebny.

Jeśli to takie logiczne i proste, dlaczego inne państwa nie stosują tej metody?

Jest jeden niezbędny warunek techniczny a drugi taktyczny.

Trzeba mieć odpowiednio przygotowaną służbę zdrowia, która będzie w stanie przyjąć wszystkich ciężko chorych i po drugie tych, którzy będą potrzebować respiratora, nie może być zbyt wielu w tym samym czasie. Czyli liczba zarażeń powinna się rozkładać równomiernie. Ponieważ Szwedzi, jak mało który naród, żyją na dystans, więc te założenia mogą się spełnić.

Przy okazji ujawnił się jeszcze jeden charakterystyczny rys tego kraju. W wywiadzie dla gazety premier Lovgren powiedział, że trzeba się liczyć z "tysiącami ofiar śmiertelnych". Pytany o tę wypowiedź główny epidemiolog Tegnell odparł, że "nie zgadza się z taką oceną" i to on odpowiada za całą strategię. W Szwecji urzędy państwowe są niezależne od rządu.

60 procent Szwedów popiera te działania.

O MILCZENIU

"Ortega pisze o tym milczeniu, na którym - oprócz mowy i działania - upływa nam życie: o tym, w jaki sposób milczymy wobec świata o sobie samych. Na życie składa się nie tylko to, co czynimy i o czym mówimy, lecz także to, co przemilczamy. Milczenie jest także uczynkiem, podobnie jak mowa czy działanie. Ale nie wystarczy milczeć. Trzeba jeszcze wiedzieć, o czym milczymy.

A wtedy można nawet mówić".

Wg: Sandor Marai, Dziennik tom I. s.370     

"Każda mowa była dla nich zwyrodniałą formą milczenia; o ile bardziej czcza jest poezja będąca zwyrodniałą formą mowy! …Wobec literatury wykazywali tę samą prymitywną inteligencję, jaką niekiedy widać w oczach psa... Gdy pracowali, milczenie ich trzech stanowiło jedyne ziarno sensu w świecie przechwałek, wymówek i retoryki". 

                                                               WIĘCEJ: Thorton Wilder, Most San Luis Rey - fragmenty

W powieści tej biedny franciszkanin szuka odpowiedzi na pytanie dlaczego właśnie tych pięciu ludzi przechodziło przez most nad rzeką w Limie i gdy ten pękł na pół, oni jak "pięć trzepoczących się mrówek" spadli w przepaść?   

CAŁA POWIEŚĆ: Most San Luis Rey - Pobierz pdf z Docer.pl      

"Każdemu daj śmierć jego własną, Panie.

Daj umieranie, co wynika z życia,

gdzie miał swą miłość, cel i biedowanie..." - R.M. Rilke

PAŃSTWO ADMINISTRACYJNE

Bez przerwy słyszymy o uchwalanych w dzień i w nocy nowych regulacjach prawnych. Obecnie najczęściej dotyczą one obrony przed pandemią. Nie wiem jak obszerne są wszystkie ustalenia o ochronie naszego zdrowia.

W Dzienniku Ustaw Stanów Zjednoczonych jest to ponad 10 tysięcy stron .

Licząc, że na każdej stronie jest około tysiąca słów, w sumie wychodzi, że

na program opieki zdrowotnej w USA użyto 11 milionów słów.

Zapis Konstytucji Stanów Zjednoczonych to 4543 słów

a Deklarację Niepodległości zapisano przy pomocy 1458 wyrazów.

Podobnie jest tam w innych dziedzinach. Na legislację umowy Partnerstwa Transpacyficznego potrzebowali 5554 stron i dwa miliony wyrazów, co po wydrukowaniu daje stos o wysokości jednego metra.

drzewo wielopniowe (wielopienne)   

Tak działa państwo administracyjne (biurokratyczne).

Nikt oprócz paru wtajemniczonych prawników, nie jest w stanie rozeznać się w tych labiryntach?

Ten, kto ma pieniądze, może ich sobie wynająć i w tym gąszczu znajdą odpowiednie kruczki na korzyść swojego klienta.

A najgorsze, że skoro dziś odwaga, dzielność, prawdomówność... mniej się liczą, nie ma nikogo, kto by wiedział, czym zastąpić ten prawny słowotok.

WIĘCEJ: Niall Ferguson, Rynek i Ratusz        

PLANOWANIE TO SNUCIE DOMYSŁÓW I HIPOTETYCZNE PRZYPADKI

Przez ponad 20 lat prawie codziennie planowałem kilka lekcji na dzień następny. Ponieważ nie miałem żadnego programu do realizacji, jedynym ograniczeniem były moja wiedza i wyobraźnia. Poznałem nowoczesne metody, pisałem o wpływie teorii językowych na sposoby nauczania, eksperymentowałem z internetem (PEDAGOGIKA). Najbardziej jednak fascynowało mnie wychodzenie poza wszelkie hierarchiczne i przestarzałe ramy.

Wiadomo, że najczęściej uczymy tak, jak nas uczono a jeśli zmiany wprowadza odgórnie państwowe ministerstwo edukacji, to stworzy taki system, jaki panuje w jego kręgu. Rewolucje pedagogiczne zapoczątkowali pojedynczy geniusze jak Freinet czy Montessori.

Dlatego zaskoczyło mnie dość niepoprawne określenie planowania przez Henry Kissingera, który kierował ogromną biurokratyczną machiną ministerstwa spraw zagranicznych USA. Jest ono oderwane od rzeczywistości a tymczasem jego autor dobitnie wpłynął na realny kształt dziejów.

"Planowanie, to snucie domysłów o przyszłości i opracowanie hipotetycznych przypadków. Oni zaś są tak zajęci przypadkami rzeczywistymi, że nie w głowach im teoretyczne".

Snucie domysłów, hipotetyczne a nie rzeczywiste przypadki, przecież to "bujanie w obłokach". Może i tak być, ale to jedyny sposób, by nie dreptać wstecz po tych samych pruskich ścieżkach. Zob. niżej.

Rok 1957. Elisabeth Eckford jako pierwsza próbowała przełamać rasistowską barierę idąc do High School w Little Rock. Wejście do szkoły zablokowała jej Gwardia Narodowa.

WIĘCEJ: lekcja przewidywania. Jak działają superprogności?

NASZ SYSTEM SZKOLNY CIĄGLE JESZCZE NAŚLADUJE PRUSKIE METODY

W XIX wieku Niemcy odnosili duże sukcesy w nauce i w przemyśle. Nic więc dziwnego, że inne kraje zaczęły przyjmować ich sposoby kształcenia młodzieży. Te z kolei były wzorowane na pruskiej armii a więc w istocie było to przysposobienie wojskowe.

W gimnazjach chłopców sadzano według wyników w nauce. Na przedzie ci najlepsi, a na końcu słabi.

Podobnie zresztą było jeszcze w moim liceum gdzie, choć nikt nam nie wskazywał które miejsca mamy zająć, w pierwszych ławkach zawsze siedzieli prymusi.

W sławnych niemieckich uniwersytetach w Getyndze, Heidelbergu czy Jenie profesorowie tyranizowali studentów jak wojskowi służbiści. Wybitny socjolog Max Weber nie mogąc znieść koszarowego systemu, załamał się nerwowo.

WIĘCEJ: Niall Ferguson, Rynek i Ratusz    

WIĘCEJ: Zawsze nas bili.     

BEZ DOMU ŁATWIEJ

Według L. po wojnie pozostały w Europie dwa typy ludzi: ci, którzy zachowali domy, i ci, którzy je stracili. Ja należę do drugiej grupy. Jesteśmy wielką rodziną. Bo dom to co innego niż mieszkanie.

A jednak nie opłakuję go. Może wyjadę z kraju, a może zostanę tu i umrę.

Obie te rzeczy łatwiej będzie zrobić bez domu.

Sandor Marai, Dziennik tom I. s.283. Pierwszy rok po wojnie.    

Trzeba mi grodzić sad, 
  Trzeba mi zboże młócić! 
    Przyszedłem na ten świat 
  I nie chcę go porzucić!   

                                                                          Leśmian W słońcu

SŁOŃCE NA DACHU

Moje okna wychodzą na zachód, dlatego często oglądam zachody słońca.

Ale czasem zdarza się, że słońce pojawi się także wcześnie rano, albo przed południem.

Nigdy jednak nie widziałem tak pięknego jak dziś - foto 1- niestety, to nie to.

Promienie były tak wyraźne jak w złotej monstrancji i mogłem patrzeć wprost bez mrużenia oczu.

Pojawiało się na moment i natychmiast znikało. WIDEO: słonko na dachu   

Kiedyś wracając z kościoła wieczorem, zobaczyłem słońce na ławce w parku i było to tak dziwne, że nie mogłem uwierzyć własnym oczom.

PS.

W powieści Thorntona Wildera "Most San Luis Rey", którą Sandor Marai zabrałby ze sobą jako jedną z pięciu na bezludną wyspę, przeczytałem hiszpańską pochwałę pięknej kobiety: "Do protegowanych doni Clary należał kartograf De Biasiis (swe Mapy Nowego Świata dedukował on marquesie de Monemayor; jakąż uciechę sprawiało jej rodakom w Limie czytanie, że jest ona "podziwem swego miasta i słońcem wschodzącym na zachodzie").

A w tej powieści biedny franciszkanin szuka odpowiedzi na pytanie dlaczego właśnie tych pięciu ludzi przechodziło przez most nad rzeką w Limie i gdy ten pękł na pół, oni jak "pięć trzepoczących się mrówek" spadli w przepaść. "Albo żyjemy z przypadku i umieramy z przypadku, albo żyjemy według planu i umieramy według planu".

JESZCZE DINOZAUR CZY JUŻ PTAK?

W Birmie znaleziono głowę dinozaura zatopioną w bursztynie sprzed 99 milionów lat.

Był mniejszy od najmniejszego dziś kolibra hawańskiego, który ma 6 cm długości.

I był drapieżnikiem, w jego dziobie naliczono 30 ostrych jak igły ząbków.

W miejscu oczodołów przylegają zewnętrzne kościane płytki z małymi otworami, przez które wpadało niewiele światła, więc zapewne musiał polować tylko w dzień. Oczy umieszczone po obu stronach głowy, nie pozwalały mu też na widzenie stereo.

ETNOGRAFIA W RODZINIE

W książce "How to Do Things whith Words?" ("Jak działać słowami?") J. L. Austin podaje przykłady jak bardzo słowa wpływają na rzeczywistość. Gdy umawiamy się na spotkanie, albo składamy przysięgę ślubną, stwarzamy wszystko to, co wydarzy się w przyszłości.

Tym samym tropem podąża Charles Taylor. Powieści Dostojewskiego otworzyły przed nim nieznany świat i zachowania ludzi wcześniej niedostępne.

Nasze działania zaczynają się od intuicji, którą musimy sformułować i rozwinąć, dopiero na końcu w pełni zobaczymy, czy o to nam chodziło.

Islandia - domy torfowe    

Podobnie jest z poznawaniem drugiego człowieka, które nazywa etnograficznym. I nie chodzi mu o obce plemiona mówiące językiem PIRAHA. Nawet najbliższych sobie ludzi nigdy nie zrozumiemy do końca i każda głębsza rozmowa zaczyna się od "czegoś o tobie nie rozumiem".

WIĘCEJ: DWOJE MŁODYCH FILOZOFÓW ROZMAWIA Z TAYLOREM       

8 MARCA

TU BĘDZIE PARK

Rozbierają blaszane garaże, bo w tym miejscu będzie park kieszonkowy, na który głosowaliśmy w ramach obywatelskiego budżetu. Nasz dąb, pomnik przyrody nie będzie już rósł na śmietniku.

WIĘCEJ: DRZEWA        

    WĘDROWNY ZAKŁAD FOTOGRAFICZNY

Młoda warszawianka podczas wakacji przez pięć lat jeździła starym transporterem po wsiach wzdłuż naszych wschodnich granic i na Dolnym Śląsku.

Rozmawiała z ludźmi a w zamian za opowieść proponowała zrobienie zdjęcia portretu.

Myła się w wodzie ze studni, jadła to, co jej dali, dostawała też przetwory, domowe alkohole, suszone zioła, przepisy kulinarne i rady na życie.

Wróciła z historiami o uzdrowicielce, o wojnie i o przesiedleniach.

Przekonała się, że jest odważna i wytrwała, że można żyć bez planu, wystarczy otwartość na ludzi.

O jednej ze swoich rozmówczyń napisała: żałowała nas bardzo, a ja jej, bo czułam, że niedługo umrze i że o tym wie.

WIĘCEJ: książka i zdjęcia Agnieszka Pajączkowska, Wędrowny zakład fotograficzny.pl        

                      20 LUTEGO       /        STYCZEŃ          /       KONTAKT        

SKĄD NA ZIEMI WODA?

Człowiek z natury jest ignorantem. Najczęściej ignorantem do kwadratu, bo nawet nie wie o tym, że nim jest.

Od zawsze fascynowała mnie woda. Wydawało mi się, że wiem o niej wszystko. Wielokrotnie pisałem tutaj, zamieszczałem piękne fotografie i GIFy. Każdego dnia - i dziś też - patrząc jak leci z kranu, podziwiam, że mam źródło w domu. W jednym z opowiadań starałem się opisać jej cudowność poprzez doświadczenie niewidomego, który poznaje ją tylko dotykiem.

I po tylu latach, po raz pierwszy zadałem sobie pytanie, skąd ona się wzięła na Ziemi?

Okazało się, że badający naturę też tego nie wiedzą na pewno. Ale to co innego niż ignorancja, bo mają dwie odpowiedzi. Gdy wydawało mi się, że już nic mnie nie zdziwi bardziej niż to, że dwa niewidoczne gazy połączone razem stają się, płyną, lecą, ciałem stałym, płynnym, lub lotnym, dowiaduję się, że to, czym tak beztrosko szastam codziennie w kuchni i w łazience, pamięta czasy gdy jeszcze nie było Słońca ani Ziemi a więc sprzed 4,6 miliardów lat.

Wodór został wytworzony zaraz po Wielkim Wybuchu a więc prawie 14 miliardów lat temu, natomiast tlen wyprodukowały w swoich wnętrzach wielkie gwiazdy, które świeciły na długo przed Słońcem. Gdy jako supernowe eksplodowały, rozsiały w Kosmosie węgiel, azot, siarkę i tlen. W obłokach molekularnych tlen łączył się z wodorem w H2O i powlekał cienką warstwą lodu drobiny minerałów. Z takiego obłoku wyłoniły się Słońce i Ziemia. A z odrobinek lodu mamy oceny, morza, rzeki, jeziora i herbatę w szklance na moim stole.

WIĘCEJ: Torgny Lindgren, Woda - opowiadanie     

CDN

ZOBACZYĆ ZIEMIĘ Z KOSMOSU

30 lat temu, 14 lutego 1990 roku zrobiono zdjęcie Ziemi z odległości 6,4 miliarda kilometrów.

Sonda Voyager 1 przed opuszczeniem Układu Słonecznego po raz ostatni skierowała swój obiektyw w naszą stronę.

Kropka wielkości 0,12 piksela, którą widzisz w samym środku tego zdjęcia, to Ziemia.

Spójrz ponownie na tę kropkę.

To nasz dom.

To my.

Wszyscy, których kochasz, których znasz, i o których słyszałeś.

Każdy człowiek, który kiedykolwiek istniał, przeżył tam swoje życie...

Carl Sagan, Niebieska kropka.        

W 30. rocznicę wykonania tego zdjęcia, ponownie przetworzono zarejestrowane dane i obraz jest teraz bardziej wyraźny od poprzedniego.

Voyager 1 jest już o wiele dalej - 22,2 miliarda kilometrów. Jego generatory będą działać do roku 2025. Później będzie jak butelka rzucona w nieskończone przestworza. Na pozłacanej płycie niesie wiadomości o nas i o Ziemi.

Za 300 lat dotrze do obłoku Oorta, w którym krążą biliony komet. Spotkanie z najbliższą gwiazdą czeka go za 40 tysięcy lat. Minie wtedy czerwonego karła Gliese 445 w gwiazdozbiorze Żyrafy.

ZOBACZYĆ ALPY W SUDETACH!

Najpierw napisał program, który oblicza jak daleko można widzieć w zależności od temperatury i ciśnienia powietrza.

Czasem, podczas wyżu, pojawia się warstwa ciepłego powietrza i temperatura wraz z wysokością zamiast spadać, rośnie. Jest to tak zwana inwersja, podczas której następuje silniejsze ugięcie światła,  co pozwala widzieć dalej niż zwykle.

Do dalekich obserwacji konieczna jest także przejrzystość powietrza, która zależy od tego, skąd wieje wiatr. Powietrze kontynentalne z południa i wschodu niesie mnóstwo pyłów, dlatego najlepsze jest arktyczne.

Sprawdzając wysokość gór, można się przekonać, że jest w Polsce miejsce, z którego teoretycznie można zobaczyć Alpy. To Śnieżnik (1434 m) w Sudetach. Z jego szczytu w dogodnych warunkach powinno być widać alpejski Schneeberg (2076 m) - nomen omen - Śnieżną Górę.

Mając te dane Krzysztof Strasburger czekał na odpowiednie warunki pogodowe.

Pojawiły się 2 stycznia. Sprawdził jeszcze widok z czeskich kamer na Śnieżce i o 16.00 był na Śnieżniku. Niestety, zobaczył wyraźnie kilka słowackich szczytów, bliżej, Białe Karpaty, ale Alp nie było widać. Wiedział, że o zachodzie widoczność może się poprawić i rzeczywiście, gdy Słońce zaczęło się obniżać, dostrzegł ciemną smugę, której wcześniej tam nie było.

Był to odległy o 281 km Schneeberg, a na lewo od niego jeszcze dalszy Rax - 292 km. :

TU Schneeberg z bliska - 65 km na południe od Wiednia

NAJDALSZE OBSERWACJE Z POLSKI

- 229 km z Salomina (lubelskie) - Tatry.

- 257 km z Tarnicy w Bieszczadach - rumuński szczyt Vladeasa.

REKORD EUROPY

- 440 km z Pirenejów - Alpy Delfinackie we Francji.

KSIĘŻYC, BALON I LATARNIA NA ULICY TWARDOWSKIEGO

Odległość z Ziemi do Księżyca 384 400 km.

POLICZONO JAK SIĘ WLECZE CZAS I PRZESTRZEŃ

Ciągle zmieniamy miejsce w przestrzeni, natomiast sama przestrzeń pozostaje nieruchoma.

Takie jest nasze doświadczenie i tak głosi teoria Newtona. Co innego wynika z obliczeń Einsteina.

Jeśli jakaś masa na przykład wiruje, to porywa ona za sobą otaczającą przestrzeń jak łyżeczka wodę gdy mieszamy herbatę. Podobnie Ziemia obracając się wokół swej osi, wlecze za sobą nie tylko chmury czy powietrze, ale także samą przestrzeń i czas.

Aby to zmierzyć potrzeba jednak kosmicznych wielkości.

Dlatego obserwowano stygnącą gwiazdę (biały karzeł), która mimo iż nie jest o wiele większa od naszej planety, to jest od niej 300 tysięcy razy bardziej masywna i wykonuje kilka obrotów na minutę.

Wokół niej z dużą prędkością krąży wirująca wokół własnej osi 150 razy na minutę gwiazda neutronowa (pulsar) a więc w ciągu minuty 150 razy docierają do nas jej fale radiowe.

pulsar na orbicie białego karła wlecze czasoprzestrzeń (układ inercjalny)

Obserwując to zjawisko przez 20 lat, wyliczono spowolnienie czasu i zmianę kierunku osi obrotów (precesję) pulsara dokładnie tak, jak przewiduje teoria Einsteina.

WIĘCEJ: "Science"   

ZA OKNEM KOSMOS

                    27 STYCZNIA/        GRUDZIEŃ          /       KONTAKT        

ANTOŚ, JAŚ I KUBUŚ

W ubiegłym roku znów na świat najwięcej przyszło Antków - aż 8550.

Bardzo bym chciał wiedzieć dlaczego rodzice wybrali to imię?

Moja mama modliła się przed figurką św. Antoniego u Reformatów w Jarosławiu i dlatego tak mnie nazwała. Lubię tego franciszkanina, który gdy miał poślubić panią Biedę, to najbardziej żal mu było książek.

PADWA - bazylika i grób św. Antoniego

Dawno temu jechałem do Padwy autostopem. Padał deszcz. Zatrzymał się tir i do miasta, w którym jest grób świętego, przyjechałem w nocy. Poszedłem do parku, by się przespać na ławce, ale natychmiast przyplątał się jakiś podejrzany typ. Miałem przy sobie wojenny sztylet. Wyjąłem go i powiedziałem - arrivederci amigo i amigo odszedł.

Również dzisiaj, do czytania w "Biegunach", wypadł mi rozdział p.t. Sprzedawcy imion.

W pewnym dalekowschodnim mieście, w malutkich sklepikach sprzedaje się imiona. Po wielu zawiłych zabiegach i medytacji, pisarz siada przy biurku nad ryżowym papierem i z pędzelkiem w ręku czeka aż mu się objawi imię. Czasem spada ono nagle jak kleks, kiedy indziej marudzi i trudno je zamknąć w słowach a gdy w końcu się zjawi bywa, że rodzice nie są zadowoleni. Woleli by to był "Blask Księżyca", albo "Nieustraszony" a tymczasem otrzymali "Pętlę", bo tak nazwał swojego syna Budda.

Zawsze jednak mogą spróbować jeszcze raz i kupić imię u innego sprzedawcy.

PS. 1-Zuzia, 2-Julcia, 3-Zosia.

       1-Antoś, 2-Jaś, 3-Kubuś.

KSIĄŻKI, DZIEWCZĘTA I SERIALE

Przyszedłem po książki. Siedzę na krześle w zagraconym pokoju. Nie mogę go opisać, bo język, nawet taki jak nasz, w którym wyrazy stawiamy gdzie nam się podoba, porządkuje i rzecz natychmiast staje się rzeczownikiem, z którym robi coś czasownik a ozdabia przymiotnik. Wszystko łączy spójnik i wyrównują liczby, rodzaje i przypadki.

Tymczasem ten bałagan był tak wielki, że nic nie zostało nawet nazwane. Jak przez mgłę widziałem zawalone papierami, ciężkie, starodawne biurko. Z sąsiedniego pokoju wyszły dziewczyny i mówią, że książki jeszcze nie są gotowe. Jedna, którą dobrze zapamiętałem, poszła to sprawdzić i nagle przed sobą widzę stos tomów różnej wielkości i kształtów, związanych szarym sznurkiem. Ucieszyłem się, że nie ma wśród nich książki bez tytułu, którą będę mógł sobie natychmiast przeczytać.

W międzyczasie opowiadałem im o serialu "Babilon Berlin". Nie obchodzi mnie jego treść, bo wszystkie te motywy widziałem już wcześniej wiele razy. Jest w nim natomiast dokładnie pokazane miasto, w którym lęgnie się nazizm. Mali chłopcy porządkują jakiś park a dwóch innych w mundurkach ze swastyką na ramieniu, strzela do nich z łuku. Za chwilę jeden ze sprzątaczy celuje do tarczy i mówi, że to ciekawsze niż zbieranie śmieci.

I wtedy się obudziłem.

Próbuję teraz znaleźć w rzeczywistości to, co mi się śniło.

Najłatwiej jest z serialem, bo tak ostatnio oglądam Netfixa. Pokazują niezwykle ciekawe realia w różnych krajach, natomiast treść przenoszą z miejsca na miejsce prawie niezmienioną, bo musi być potworne morderstwo, które detektyw lub policjantka - najczęściej ona - przez kilkanaście godzin stara się rozwiązać. Sprawdzili, że tego chce widownia na całym świecie.

Książka bez tytułu to "Przyjemność. Dlaczego lubimy to, co lubimy?" Paula Blooma, którą teraz czytam. W rzeczywistości jest ona ebookiem i pewnie dlatego nie było jej we śnie wśród papierowych. Profesor na wydziale psychologii w Yale wyjaśnia dlaczego każdy chce obejrzeć oryginał Mony Lisy, choć przecież kopie jej są doskonałe? Podaje to jako jeden z wielu dowodów, iż jesteśmy esencjalistami. Nawet dzieci wiedzą, "że jest coś wewnętrznego i niewidocznego co, oprócz siusiaka, odróżnia chłopców od dziewczynek".

Bałagan w biurze, to u informatyków, którzy niedawno naprawili mój komputer i potem długo szukali go na półkach w kilku pokojach.

A dziewczyny są wszędzie, u Buczka, w Empiku, w restauracjach i w kiosku warzywnym,

choć żadna z nich nie przypomina tej ze snu.

POMÓŻ ZBUDOWAĆ DOM DLA TYCH DZIECI

Agnieszka, córka mojej przyjaciółki Ewy, mieszka we Włoszech i od roku 2013 podczas urlopu pomaga w prowadzeniu domu dziecka w Kenii.

Ponieważ sierociniec stracił prawo najmu, zaczęli budować własne pomieszczenia.

Muszą zdążyć do końca stycznia 2020 roku.

Każda pomoc jest na wagę złota.

KONTO DLA DARCZYŃCY:

https://www.majaprzyszlosc.org.pl/eksmisja-walczymy-z-czasem-by-ukonczyc-dom-dziecka/  

WIĘCEJ: https://pomocafryce.org/projekt-xxi/  

SKOCZOGONKI

Pierwszy raz przypadkowo znalazłem je i opisałem prawie dziesięć lat temu.

Teraz dowiedziałem się jeszcze, że na brzuchu mają cewkę (kolofor) służącą im do picia lub do pielęgnacji ciała. Aparat gębowy jest schowany w puszce głowowej i wysuwa się gdy pożerają bakterie, mikroskopijne grzybki, nicienie i szczątki organiczne w lasach. Na Ziemi pojawiły się przed owadami, do których mylnie je zaliczano. Żyją też na Antarktydzie i Arktyce, odnaleziono je w gruzińskiej jaskini na głębokości do 2. tysięcy metrów.

I u nas można spotkać Hypogastrura jak podskakuje sobie na śniegu.

STARSZY NIŻ ZIEMIA

Ten kawałeczek skały ma 7 miliardów lat.

Jak to możliwe, że jest on na Ziemi, która istnieje tylko 4 miliardy lat?

węglik krzemu

To są resztki gwiazdy, która ginąc, wyrzuciła w kosmos mnóstwo materii. Cząsteczki te krążyły w naszej galaktyce łącząc się z drobinami, z których później uformował się Układ Słoneczny.

W roku 1969 spadły w Australii jako meteor.

Skąd wiemy, że ten węglik krzemu ma aż tyle lat?

Pył gwiezdny, który krąży w kosmosie, jest bombardowany kosmicznym promieniowaniem. Powoduje to powstawanie nowych pierwiastków. Im dłużej pozostaje pod wpływem tych promieni, tym więcej pierwiastków zawiera. Wiek tej drobiny, mierzącej 8 mikrometrów (milionowych części metra), ustalono badając zawartość izotopów szlachetnego gazu neonu.

WIĘCEJ: w najnowszym wydaniu tygodnika "PNAS" 

U SĄSIADÓW: SŁOŃCE W HOTELU i MGŁA NA WAWELU

CIĄG DALSZY "TRZECH SPOSOBÓW MÓWIENIA" - początek zob. niżej.

Teologię negatywną można rozumieć na dwa sposoby.

Pierwszy, że wszystkie zaprzeczenia Dionizego służą oczyszczeniu ludzkiego obrazu Boga. Mówiąc, czym Bóg nie jest, tym mocniej wskazują, że on JEST.

W drugim przypadku, odwołując się do logiki widzimy, jak Dionizy w każdym zdaniu miesza ze sobą dwa różne poziomy językowe. Powoduje to zapętlenie podobne do tego, gdy powiemy: "to zdanie jest fałszywe". Jeśli ta wypowiedź jest fałszywa, to znaczy, że nie jest prawdą, że jest fałszywa, ale równocześnie nie może być prawdziwa, skoro mówimy, że jest fałszem.

Twierdzenie, które równocześnie jest prawdziwe i fałszywe traci swój sens.

 Escher

Gdyby Dionizy znał pracę Tarskiego o semantycznej teorii prawdy (1), wówczas każdą swoją myśl ująłby w dwóch różnych zdaniach.

Na przykład:

1- Bóg nie jest wyobrażeniem.

2- Jest prawdą, że "Bóg nie jest wyobrażeniem".

Pierwsze zdanie powstało na poziomie przedmiotowym i stwierdza pewien fakt.

Natomiast zdanie drugie nic nie mówi o Bogu, jest tylko oceną zdania pierwszego a więc należy do metajęzyka.

3- I na końcu warunek prawdy: zdanie drugie jest prawdziwe tylko wtedy, jeśli prawdziwe jest pierwsze zdanie przedmiotowe.

Mieszanie tych poziomów uniemożliwia porozumienie, bo jak pokazałem powyżej na przykładzie zapętlenia, takie zdania tracą swój sens.

Trzecie zdanie, ponieważ orzeka o zdaniu drugim, należy już do meta-meta języka.

A na którym poziomie znalazłoby się zdanie powyższe?

(1) WIĘCEJ:  Alfred Tarski, Prawda i dowód. Studia filozoficzne 1984, nr 2.      

PS

Warto przypomnieć, że językiem podstawowym dla ludzi wierzących nie są filozoficzne rozważania, tylko modlitwa.

"...pełny rozwój osobowości ludzkiej polega na jej zatraceniu się w osobowości Boga".

       - R. Garrigou - Lagrange                     

TRZY SPOSOBY MÓWIENIA

O Bogu można mówić na trzy różne sposoby: metaforycznie, teoretycznie lub w sposób negatywny.

   Gdy mówimy, że Bóg jest naszym ojcem,

   to wychodząc od tego, co dobrze znamy,

   przenosimy cechy rodzica na Stwórcę.

   Tylko w dzieciństwie wyobrażamy Go sobie jako człowieka,

   później zostają niektóre atrybuty ojca

   takie jak na przykład w przypowieści

   o Synu Marnotrawnym,

   bezwarunkowa akceptacja swojego dziecka.

Rembrandt

Ciało natomiast zostaje zastąpione przez abstrakcyjne teorie filozoficzne.

Kiedyś podstawą była tu wywodząca się od Arystotelesa, filozofia tomistyczna.

Trzeci sposób mówienia oparty jest na założeniu, że ludzki język fałszuje prawdę o Bogu i dlatego trzeba zaprzeczać wszystkiemu, co można o Nim powiedzieć.

Pseudo-Dionizy Areopagita - VI w - w swojej "Teologii mistycznej" pisze: "Bóg nie jest ani duszą, ani intelektem, ani wyobrażeniem, ani mniemaniem, ani rozumem, ani pojmowaniem, ani słowem.... ani synostwem, ani ojcostwem, ani niczym innym, co jest nam znane.."

Opuściłem tu kilkanaście podobnych zaprzeczeń, które podkreślają, że prawda o Bogu jest niewysłowiona.

Po co więc mówić, skoro trzeba zaprzeczać wszystkiemu, co można powiedzieć?

Uzasadnienie podaje Damazjos - VI w - pisząc, że "w każdym z nas jest jakiś element niewysłowienia". A więc skoro wiemy, że pewnych doświadczeń nie da się ująć w słowa, więc rozumiemy, co znaczy, że Bóg jest Tajemnicą.

CD wyżej.

WIĘCEJ: Bartosz Brożek, Marzenie Leibniza. Rzecz o języku religii. 2016

                      26 GRUDNIA       /           LISTOPAD          /          KONTAKT

PIĘĆ LAT TEMU ZMARŁ STANISŁAW BARAŃCZAK

Jeżeli porcelana, to wyłącznie taka,
której nie żal pod butem tragarza lub gąsienicą czołgu;
jeżeli fotel, to niezbyt wygodny, tak aby
nie było przykro podnieść się i odejść;
jeżeli odzież, to tyle, ile można unieść w walizce,
jeżeli książki, to te, które można unieść w pamięci,
jeżeli plany, to takie, by można o nich zapomnieć,
kiedy nadejdzie czas następnej przeprowadzki
na inną ulicę, kontynent, etap dziejowy
lub świat:

24 grudnia

R

WIĘCEJ: wszystkie życzenia świąteczne od roku 2009    

OLGA TOKARCZUK - NOBEL 2019

Widocznie brakowało mi jakiegoś genu, który sprawia, że gdy tylko przystanie się na dłużej w jakimś miejscu, zaraz zapuszcza się korzenie. Wiele razy próbowałam, ale moje korzenie zawsze były płytkie i wywracał mnie byle jaki podmuch wiatru...

Moja energia bierze się z ruchu - z trzęsienia autobusów, z warkotu samolotów, z kołysania promów i pociągów.

Jestem poręczna, nieduża i dobrze spakowana. Mam mały żołądek, niewymagający, mocne płuca, zwarty brzuch i silne mięśnie ramion. Nie biorę żadnych leków, nie noszę okularów, nie używam hormonów. Strzygę włosy maszynką, raz na trzy miesiące, prawie nie stosuję kosmetyków. Mam zdrowe zęby, może niezbyt równe, ale całe, tylko jedną starą plombę, bodaj w dolnej lewej szóstce. Wątrobę mam w normie. Trzustkę - w normie. Nerkę prawą i lewą w wyśmienitym stanie. Moja aorta brzuszna jest w normie. Pęcherz moczowy - prawidłowy. Hemoglobina - 12,7. Leukocyty - 4,5. Hematokryt - 41,6. Płytki krwi - 228... i tak dalej. Moje IQ - jeśli się w to wierzy - 121; wystarczy.

Olga Tokarczuk, Bieguni 2007

4 - STAŁO STADŁO W STAJNI...

Zob. niżej 1-JAK W RODZINIE 2-GENDERLEKTY 3-PIRAMIDY

Gdybym porównał moją wiedzę na temat różnych języków i kultur a potem narysował wykres, to najwyższy słupek, powiedzmy 10 centymetrów, przypadłby angloamerykańskiej.

Następnie 7 cm zajęłaby Skandynawia gdzie mieszkałem przez 32 lata. Po 5 cm dałbym francuskiej, włoskiej, niemieckiej i rosyjskiej.

A ile zajęłaby kultura, o której czytałem w książkach historycznych, odwiedzałem jej zabytki, pracowałem z nauczycielami tego języka i prawie codziennie czytam o niej w wiadomościach?

Chodzi o świat arabski.

Słupek mojej wiedzy na ten temat, proporcjonalny do poprzednich o ile w ogóle byłby widoczny, to wznosiłby się na wysokość (raczej nizinę) ułamka milimetra.

Czytam esej o języku arabskim i nie mogę uwierzyć, że nic nie wiem o niezwykłym sposobie w jaki powstają w nim nowe słowa. Niejednokrotnie pisałem tu o ciekawych przypadkach etymologii naszego języka np. że razem z moimi licealistami znaleźliśmy ponad 70 wyrazów pochodzących od słowa "stać". Do rdzenia STA/STO dodawaliśmy różne przy- lub przedrostki i tak powstawały nowe wyrazy - jeden z nich jest także w tym zdaniu.

ALFABET ARABSKI

Natomiast w języku arabskim rdzeń stanowią dwie lub trzy spółgłoski (wszystkich jest 28),

do których, lub między nie, dodaje się samogłoski (jest ich tylko trzy: a-i-u, długie lub krótkie)

i otrzymujemy nowe słowo.

Na przykład -M-M to rdzeń, który znaczy "iść", "prowadzić".

Jeśli poprzedzimy go samogłoską U będzie UMM czyli "matka", a gdy zakończymy głoską A, to UMMA oznacza "naród" (macierz), "lud", lub "światową wspólnotę muzułmanów".

IMAM - nie trzeba tłumaczyć.

G-R-B = zejść. ALGARB (AL - rodzajnik określony) - zachód słońca. Dlatego zachodnią część muzułmańskiego świata nazywamy MAGHREB. Angielski Trafalgar Square - zachodni skwer.

H-B-B = mądrość. HABIB - ukochany.

U-M-D = chwalić dziekować. MUHAMMAD (Mahomet) - chwalony.

J-H-D = walczyć, trudzić się. JIHAD - walka a MUJAHIDUN - wojownik.

J-Z-R = odciąć. ALJAZIRA -wyspa, Algeria, stacja TV.

K-B-R = wielki, wspaniały. ALLAHU AKBAR - Bóg jest największy.

K-L-F = zmienić. KALIFA - następca Mahometa.

S-L-M = być bezpiecznym, poddać się. SALAM - pokój, ISLAM - poddanie się Bogu, MUSLIM.

Ze słownika arabskiego wybrałem tu kilka wyrazów, które powstały z paru spółgłosek i mogą się nam jakoś kojarzyć. W naszym języku mamy ich więcej. Na przykład z rodzajnikiem AL: ALchemia, ALkohol, ALgorytm, ALgebra, ALkaliczny, ALlah, Algeria,  a w formie zmienionej ELiksir, Arsenał, Azymut, Hazard, Adobe (cegła suszona, lub IT), a także cukier, kawa, kuskus, jaśmin, materac, szyfr, zenit, zero, itp.

WIĘCEJ: Gaston Dorren, Babel - w dwadzieścia języków dookoła świata  2019   

3 - PIRAMIDY

Język japoński to dwa równoległe dialekty, jeden dla kobiet a drugi dla mężczyzn, ale istnieje kraj, w którym takich dialektów jest aż pięć. Dwa z nich różnią się od siebie tak bardzo, jakby były obcymi językami.

Najpierw dzieci uczą się mowy NGOKO. Można w niej wyrazić każdą myśl a słowa stylistycznie są neutralne. Jednak nie wolno tak mówić poza domem. W miejscu publicznym trzeba używać języka KRAMA. Tysiąc wyrazów tego pierwszego ma swoje specjalne synonimy w drugim. Wyrażają one posuniętą do granic uległości, uprzejmość. To tak, jakbyśmy do każdej osoby mówili: "jaśnie wielmożny pan raczy zauważyć, co ja niegodny sługa pozwolę sobie napomknąć".

Między NGOKO a KRAMA sytuuje się dialekt pośredni MADYA. Oprócz tego drugi i trzeci z tych poziomów mają jeszcze dwie odmiany, WYSOKĄ i UNIŻONĄ. Pierwsza zawiera blisko trzysta słów wywyższających zwanych honoryfikatorami, a druga trzydzieści modestywnych, które podkreślają uniżenie mówiącego.

Piramidę Gunung Padang budowano przez kilka tysięcy lat.

W XIV i XV wieku na wyspie Jawa istniało potężne królestwo Majapahit z wysoko rozwiniętą kulturą, która oddziaływała na archipelag indonezyjski i Półwysep Malajski. Po roku 1500 wojny i masakry doprowadziły do klęski głodu i migracji. Gdy tereny te podporządkowała sobie Holenderska Kompania, w rządzeniu posługiwała się ludźmi z dawnych wyższych sfer. A ci upokorzeni przez obcokrajowców, odbijali sobie to stosując wyszukane formy poniżania gorzej sytuowanych rodaków. 

Obecnie zamiast reformować dawną mowę, większość przyjmuje język malajski, w którym nie ma KRAMY. Jedynie 12 procent matek z klasy średniej rozmawia z dziećmi po jawajsku.

WIĘCEJ: Gaston Dorren, Babel - w dwadzieścia języków dookoła świata  2019    

2 - GENDERLEKTY

Język jak powietrze i woda powinien być dostępny każdemu według jego potrzeb. I ze mną tak było. Nigdy nie brakowało mi kogoś do rozmowy czy książek do czytania. Jednak dopiero w Szwecji dowiedziałem się ile zabrała nam dyktatura ciemniaków. Na przykład najlepsze czasopismo: "Kultura" paryska, najmądrzejszych pisarzy: Miłosz, Gombrowicz, Herling-Grudziński, Bobkowski i piszących prawdę historyków jak Pobóg-Malinowski.

Takie ograniczenia zawsze kiedyś się kończą, dlatego bardziej bezwzględni dyktatorzy sięgają głębiej i gwałcą sam język.

Najbardziej drastyczne przykłady można znaleźć w Azji.

W Japonii kobiety i mężczyźni mówią dwoma różnymi genderlektami. Język kobiet powinien być uprzejmy i łagodny dlatego wybierają one wyrazy archaiczne i formy dłuższe. Pani domu zamiast "siądźmy do kolacji" powie: "zasiądźmy do wieczerzy". Mówiąc o sobie użyje zaimka "ja" = ATASHI podczas gdy wyraz BOKU zarezerwowany jest dla mężczyzny. Może on też w zdaniu "to jest pająk" opuścić "jest", czego nie wolno robić kobiecie. Będzie szczebiotać używając przeznaczonych tylko dla niej słówek wyrażających zachwyt i niepewność. Obie płcie różni także wymowa. Wszystko to ma stwarzać z jednej strony wrażenie ogłady i wdzięku, z drugiej, brawury i siły.

Różnice te sięgają okresu Heian (794-1185 - poniżej makieta stolicy Heian-kyo, dziś Kioto). 

Wtedy to zakazano kobietom używać słów chińskich, które podobnie jak u nas łacina, miały świadczyć o wykształceniu i wiedzy. Zgodnie z normą konfucjańską, paniom wolno było mamrotać cicho pod nosem nie kończąc zdań, ponieważ "kobieta odzywająca się bez pozwolenia, może zniszczyć porządek rodziny i społeczeństwa". Prowadziło to do powstania specyficznych genderlektów, "mowy dam dworu" a w czasach nam bliższych, "mowy uczennic".

Obecnie normy te nieco się rozluźniły, ale w księgarniach internetowych można znaleźć ponad siedemdziesiąt podręczników dobrych manier a w nich takie rady: kobieta może przydać sobie powabu posługując się językiem swojej płci, wtedy będzie postrzegana jako elegancka, mądra, piękna, szczęśliwa i kochana.

WIĘCEJ: Gaston Dorren, Babel - w dwadzieścia języków dookoła świata  2019     

1 - JAK W RODZINIE

Niedawno pisałem jak Szwedzi zaczęli mówić do siebie per "ty" (sierpień 2019).

Tymczasem w niektórych językach azjatyckich zaimki osobowe "ja" i "ty" mają kilka różnych form.

Wietnamczycy zwracają się do siebie tak, jakby wszyscy byli jedną wielką rodziną, a wybór zaimka zależy od płci, statusu drugiej osoby, a przede wszystkim od różnicy wieku. Jeśli jest ona zbyt duża, to mówią: ciociu - CHAU, lub wujku - BAC, siostrzenico, bratanku, czy wnuczko. Równolatki są dla siebie "bratem" i "siostrą", ewentualnie z dodatkiem "starszy"/"starsza". Nawet najbardziej neutralna forma TOI używana jest tylko przez przyjaciół, inaczej mogłaby być odebrana jako wywyższanie się.

Ponieważ to samo słowo znaczy zarówno "ja" jak i "ty", więc jego konkretne znaczenie zależy od kontekstu.

Tak więc zanim się coś powie, najpierw trzeba dokładnie ustalić z kim ma się do czynienia.

Doświadczyłem tego na pielgrzymce z Warszawy do Częstochowy, gdzie wszyscy mówią do siebie "siostro" lub "bracie". Nie wiedziałem o tym i gdy pierwszy poznany pielgrzym powiedział:

- to ja odwiedzę brata w Szwecji - zapytałem go, w którym mieście mieszka jego brat?

WIĘCEJ: Gaston Dorren, Babel - w dwadzieścia języków dookoła świata  2019

WIĘCEJ: Pielgrzymka Warszawska     

                  18 LISTOPADA          /           PAŹDZIERNIK          /          KONTAKT

Z BALKONU

BARANEK BOŻY

                                                          Łk 3,4

"Prawdziwy Bóg jest zwierzęciem. Jest w zwierzętach tak blisko, że aż go nie dostrzegamy. Codziennie się za nas poświęca, wielokrotnie umiera, karmi nas swoim ciałem, odziewa nas w swoją skórę, pozwala na sobie testować lekarstwa, żebyśmy mogli żyć dłużej i lepiej. Tak okazuje nam przywiązanie, obdarza nas przyjaźnią i miłością...

- Dowód znajduje się w Gandawie.

- Każdy go może zobaczyć - powiedziała Aleksandra. - W środku miasta stoi katedra a tam, w ołtarzu jest wielki piękny obraz... "Adoracja Baranka".

Olga Tokarczuk, Bieguni 2007    

Jan van Eyck, Adoracja Baranka 1425-1429    

        19 PAŹDZIERNIKA            /            WRZESIEŃ                /       KONTAKT 

U SĄSIADÓW

NASZ DĄB

drzewa

SĄSIADKA NA OBIEDZIE

Stałym gościem mojej siostry jest Fela, jamnik sąsiadów. Już pierwszego dnia była z nami całe popołudnie. Potem pomagała przy sadzeniu drzewek. Zawsze przynosi mi kamyk, bo wie, że mogę się tak bawić z nią bez końca. Dla niej, być może, to ciągle jeszcze jest praca. Albo jedno i drugie.

Teraz przybiega tylko czasem zaproszona na obiad.

Wczoraj jadła sos z resztkami mięsa, a ja stałem obok z aparatem. Nagle przerwała ucztę i zaczęła szukać kamyka. Gdy go przyniosła, rzuciłem na drogę, a ona szybko znalazła i położyła przede mną. Po trzech razach jednak znów wróciła do miseczki z jedzeniem. Gdy skończyła, siostra stanowczym głosem rozkazała:

- Fela, wracaj do domu!

I jamniczka natychmiast posłusznie podreptała na swoje podwórko.

JESIENNY GOŚĆ

"...życie, jakim jesteśmy,

jest przez nas określone w pewien sposób raz na zawsze

przez każdy moment naszego istnienia.

Ten moment przeminął - powiadamy.

Cóż z tego? On przeminął, ale to, żeśmy przeżyli go w pewien sposób,

nie przeminie już nigdy."

Stanisław Brzozowski, "John Henry Newman" 1915        

2 WRZEŚNIA

25 MAJA          /            KWIECIEŃ       /     BLOG 2009-2016         /          KONTAKT

CÓRKA TRANSTRöMERA

Kiedyś, dawno temu przetłumaczyłem 20 wierszy Tomasa Tranströmera,

Wczoraj byłem na filmie o nim.

Ponieważ doznał urazu mózgu, przez ostatnie lata życia nie mógł mówić. Na pytania odpowiadała jego żona a on tylko zaprzeczał lub potwierdzał czy to właśnie chciałby powiedzieć.

Pytano go o wieloletnią pracę psychologa w zakładzie karnym.

- Czy kontakty z psychopatami wpłynęły na jego widzenie świata? Nie potwierdził.

- Mając tak wyczerpującą pracę i rodzinę, kiedy znajdował czas i miejsce by pisać? W każdej wolnej chwili notował pomysły wierszy na kartkach papieru a później łączył je w jedną całość.

Zamierzał być muzykiem i gra na fortepianie zawsze była dla niego ważna.

Muzyka jest tematem wierszy "C-dur", "Allegro" czy poematu "Gondola żałobna".

Gdy stracił władzę w prawej dłoni, znajomi kompozytorzy pisali dla niego utwory tylko na lewą rękę.

Dawniej z żoną wiele podróżowali do miejsc, których nikt nie odwiedza.

Na filmie pokazano jak wspierany przez nią z trudem chodzi po lesie.

W pomieszczeniu gdzie miał być wyświetlony ten film, młoda kobieta siedząca obok ostrzegła mnie, że będzie tłumaczyć tekst na język angielski więc może przeszkadzać. Gdy dowiedziała się, że mieszkałem w Szwecji i przekładałem Tranströmera, zaczęła mnie namawiać bym porozmawiał z jej sąsiadką, bo będzie to córka poety. Nie chciałem jej przeszkadzać, ale widziałem jak co chwilę ociera łzy.

Potem poszliśmy do dużej sali na koncert i znów zobaczyłem córkę Tranströmera. Siedziała samotnie obok pod ścianą. Podszedłem, opowiedziałem o sobie i, nie wiem dlaczego, dotykając jej twarzy, otarłem łzę.

poeta z żoną i z córkami

KWIECIEŃ I CISZA

Wiosna leży odłogiem

Aksamitnie mroczny rów

pełznie przy moim boku

nie odbijając żadnego obrazu.

Jedynie żółte kwiaty

świecą.

Jestem niesiony w swoim cieniu

jak skrzypce

w czarnym futerale

A to jedyne co chcę powiedzieć

lśni poza zasięgiem

jak srebro

w lombardzie.

                Tomas Tranströmer

"Pięknoduchy sądzą, że poezja rodzi się wtedy, gdy w codziennych zjawiskach poeta dostrzeże coś więcej, wizję.

To podejście sentymentalne, platoniczne.

Poezja rodzi się wtedy, gdy poeta z siłą wizjonerskiego talentu ujrzy

w zjawiskach rzeczywistość".

Sandor Marai, Dziennik IV s. 359

REBUSY  

__________________________________

 PRZEPISANE

__________________________________